เว็บ อีสานบ้านเฮา
ยินดีต้อนรับ

ท่านผู้สนใจใฝ่รู้ที่จะศึกษาเีกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรมของชาวอีสาน
เว็บอีสานบ้านเฮามีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นสื่อกลางในการเผยแพร่ความรู้
เกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณีพื้นบ้านอันดีงาื้มของชาวอีสาน

*** หากตรวจพบว่า มีสิ่งที่ผิดต่อกฎระเบียบของเว็บ สิ่งๆนั้นจะถูกลบออกทันที ***

ผญา คือ บทกลอนที่เป็นปรัชญาในการดำเนินชีวีต ของชาวอีสาน ซึ่งชาวอีสานจะใช้ข้อคิดจากผญามา สั่งสอนลูกหลานให้เป็นคนดี

ผญา จะมีลักษณะเป็นบทกลอนที่เป็นภาษาอีสาน ลักษณะของสัมผัสในแต่ละวรรคนั้นไม่แน่นอน แต่สิ่งที่สำคัญ คือการใช้เสียนสูงต่ำให้ถูกต้อง จึงจะบังเกิดความไพเราะ

ผู้แต่งผญานั้น ไม่มีใครทราบแน่ชัดว่า ใครเป็นผู้แต่ง รู้แต่ว่า ผญามีมานานมากแล้ว มีการสืบทอดกันมาโดยการมุขะปาฐะ คือ การพูดเล่าปากต่อปาก

ผญานั้นมีอยู่มากมาย แต่ในที่ขอหยิบยกมาแค่พอเป็นตัวอย่าง

บั้นเกลี้ยงแต่

• เกลี้ยงแต่นอก ทางในเป็นหมากเดื่อ
  หวานแต่ทางนอกเนื้อ ในส้มดังหมากนาว แท้นอ

• เกลี้ยงแต่นอก ทางในยังดำมืด
  เผิ่นว่าเกลี้ยงปากบั้ง ขังข้อปากกระทอ นั้นแล้ว

• เกลี้ยงแต่ปากเจ้าเว้า ใจเจ้าเล่าโงคด
  ใจขดไปโงมา เปรียบดังงูลอยน้ำ

• เกลี้ยงแต่ยามอยากได้ ความใด๋ดีเอามาว่า
  บาดห่าได้ข่อยแล้ว มีม้าย่านขี่หนี โลดเด่

• เกลี้ยงแต่ปาก ความตั๋วเต็มกระต่า
  บาดห่าจับได้แล้ว สิขายหน้าท่อกระเฌอ นี่เด่

• เกลี้ยงแต่ความปากเว้า หัวใจกะแปนเปล่า
  บาดห่าเปิดเบิ่งแล้ว ดงช้างกะบ่ปาน

บั้นไกล

• ไกลขอให้ไกลแต่บ้าน ฮั้วไฮ่นาสวน
  ไกลขอให้ไกลแต่มวล หมู่เฮือนกับเล้า
  ส่วนว่าวาจาเว้า สองคนเฮาอย่าได้ห่าง
  ต่างคนแม่นสิอยู่ต่างบ้าน ความเว้าอย่าห่างกัน
  

• ไกลขอให้ไกลแต่หน้า สิไปมาบ่ให้ห่าง
  ส่วนจิตข่อยกะอยู่นี่ ส่วนใจข่อยกะอยู่นี่
  สิไปพุ้นแต่ฮ่างคิ่ง

• กายไกลเจ้า ใจกะอยู่นำนาง
  บ่มีทางไกลกัน ให้พรากหนีไกลข้าง
  แม่นสิอยู่ฟากฟ้า สิหย่อเป็นแผ่นดินเดียว
  ความสิบคืนซาวคืน สิหย่อเป็นคราวมื้อ
  

• คันความฮักมันคือข้าว สิขอกินให้มันอิ่ม
  คันคือน้ำบ่อแก้ว สิลงล้างอาบสรง น้องเอย

• ไกลมื้อนี้ มื้ออื่นสิมาหา
  คันแม่นชีวายัง สิหมั่นมาหาเจ้า

• ไกลไปหน้า บ่มีวันสิมาจวบ
  มื้อสืบมื้อ ไปหน้าผัดแห่งไกล

• ไกลไปหน้า บ่คืนมาของเก่า
  เฮ็ดผิดกะแม่นเจ้า เว้าบ่ฟังกะแม่นเจ้า
  อยากเห็นข่อยให้เบิ่งหมอน นางเอย

บั้นเกลี้ยงฮอด

• เกลี้ยงฮอดใน ใสฮอดกระดูก
  เกลี้ยงฮอดลูกอ่อนน้อย หลานสิห้อยกะบ่มี

• เกลี้ยงอ้อยซ้อย เสมอดังตองตัด
  ผัดแต่เป็นบ่าวมา กะบ่มีเมียซ้อน
  ผัดแต่เป็นกอขึ้น บ่มีเครือสิเกี้ยวอุ่ม
  ผัดแต่เป็นพุ่มไม้ เครือสิเกี้ยวกะบ่มี

• เกลี้ยงฮอดใน ใสฮอดกระดูก
  เกลี้ยงฮอดข้าวปลูก ฮอดข้าวปัดลาน

• เกลี้ยงฮอดไส้ ใสออกมาจนเถิงปาก
  ชู้กะเจ้าเมียกะเจ้า สิไปเฮี่ยงใส่ผู้ใด๋

• เกลี้ยฮอดใจ ใสเหมิดลิ้น
  เว้าความใด๋มีแต่แม่น เปิดเบิ่งแล้วดังแก้วกะบ่ปาน

• เกลี้ยงฮอดบ้าน เฮือนซานกะแปนเปล่า
  มีแต่บ่อนสิให้เจ้ามาซ้นฮ่มเงา

บั้นข่อยนี้

• ข่อยนี้คือดั่งจอกอยู่น้ำ ฮากหยั่งบ่เถิงดิน
  ไหลเวินไปวนมา กะบ่มีเฟือยค้าง
  คันแม่นไหลไปค้าง เฟือยลุ่มเผินกะถาง
  คันแม่นไหลไปค้าง เฟือยบางเผินกะถาก
  ว่าสิขอฝากเจ้า ให้เอาข่อยเข้าฮ่วมนอน แน่เด๋อ

• ข่อยนี้คือดั่งบัวหวังน้ำ สิไปนำเท่าชั่ว
  คันแม่นน้ำแก่งขึ้น บัวสิยื้อยึดนำ นั่นแหล่ว

• ข่อยนี้คือบัวขี้แบ ้สิมาเกิดกลางหนอง
  คือบัวทองสิมาเกิดกลางสา บ้านเก่าเฮาเคยหยั้ง
  คันบ่อเลิกสิมาตื้น บ่อเคยเขินสิเป็นฮ่อง
  คันมันเป็นจั๋งซั่น บัวสิยื้อหยั่งเถิง ได้บ้อ

• ข่อยนี้คือดั่งไชหลังหล้า บ่หมานปลานำเผิ่น
  ถืกบ่ถืกกะใส่ค้างไว้ ตามแต่กะเยิมปลา
  คันบ่กูนาผาย สิหล่ำดูดายดู้

• ข่อยนี้คือจั่งไก่ผู้น้อย พอแต่สิเฮียนขัน
  ตบปีกขึ้นตนโต กะยังอ่อน
  ปากบ่ทันแก่กล้า จาเจ้ากะบ่เป็น

• ข่อยนี้คือดั่งพลูลามค้าง ปลายซานเหี่ยวแดด
  คันบ่ตักน้ำพรม คันบ่อมน้ำพูด
  พลูสิแห้งเหี่ยวตาย

• ข่อยนี้คนขี้ฮ้าย สิลี้อยู่คือกบ
  เห็นคนมา สิแล๋นลงในน

บั้นคองคอย

• คองคอยเจ้า คอยหลายจนว่าเบื่อ
  ความเว้าว่าปีนี้ บาดเถิงแล้วว่าปีฮือ

• คองคอยท่า ผีตายบ่กลับมาเกิดดอก
  ให้เจ้าหาใหม่ซ้อน ซอนไว้ดังกาบปลี นั่นแหม

• คองคอยเจ้า จนเหมิดเขตพรรษา
  ว่าสิสิกออกมา ผัดว่าคากฐินทอด
  เหมิดกฐินแล้ว กะยังเฉยอยู่คือเก่า
  สิให้คอยฮอดเฒ่า เซาแล้วข่อยบ่คอย

• คอยอยู่ไฮ่เจ้ากะบ่มา คอยอยู่นาเจ้ากะบ่ท่อง
  คอยอยู่ห้อง ค่ำแล้วย่านบ่เห็น

• คองคอยเจ้า จนเข้าใหม่มาเถิง
  คองคอยเหิง จนข้าวปลานาแล้ว
  แนวนามเจ้า คนตายตั๋วง่าย
  ข่อยขอเซาเจ้าไว้ สิไปเว้าบ่าวเซียง

• คองคอยเจ้า อยู่หัวนาของเก่า
  นกเขาขันกระแตดแต้ แจนแวนฮ้องแห่งคึดหลาย

• คองคอยเจ้า คือกบเขียดคอยฝน
  คือคนจนคอยรวย ย่านแต่ตายบ่เห็นซ้ำ

บั้นคันเจ้า

• คันเจ้ามีสองแล้ว อย่าลืมแพป้องไม้ไผ่
  คันเจ้ามีใหม่แล้ว อย่าลืมแหล่หมากไข่กา

• คันเจ้ามีชู้แล้ว อย่าลืมชายผู้ถามไถ่
  คันเจ้ามีใหม่แล้ว อย่าลืมข่อยผู้พลอย

• คันเจ้าเป็นพระยาแล้ว อย่าลืมไพร่เสนา
  บาดห่าสงครามมา สิเพิ่งคนทั้งค่าย นั่นเด

• คันเจ้าได้กินข้าว ให้ฝากไปนำกา
  คันเจ้าได้กินปลาให้ฝากไปนำแฮ้ง
  คันเจ้ากินซี้นแห้ง ให้เจ้าแกว่งนำลม แด่เนอ

• คันเจ้าเนาเฮือนห้าง ให้เหลียวลงทางลุ่มแด่เนอ
  ลางเทื่อลมพัดยู้ สิไปซ้นฮ่มฮัง บ่ฮู้