เว็บ...อีสานบ้านเฮา


สารบัญ
   
 

Welcome

เว็บ อีสานบ้านเฮา
ยินดีต้อนรับ

ท่านผู้สนใจใฝ่รู้ที่จะศึกษาเีกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรมของชาวอีสาน
เว็บอีสานบ้านเฮามีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นสื่อกลางในการเผยแพร่ความรู้
เกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณีพื้นบ้านอันดีงาื้มของชาวอีสาน

*** หากตรวจพบว่า มีสิ่งที่ผิดต่อกฎระเบียบของเว็บ สิ่งๆนั้นจะถูกลบออกทันที ***

ผญา...ปรัชญาอีสาน

ผญา คือ บทกลอนที่เป็นปรัชญาในการดำเนินชีวีต ของชาวอีสาน ซึ่งชาวอีสานจะใช้ข้อคิดจากผญามา สั่งสอนลูกหลานให้เป็นคนด

ผญา จะมีลักษณะเป็นบทกลอนที่เป็นภาษาอีสาน ลักษณะของสัมผัสในแต่ละวรรคนั้นไม่แน่นอน แต่สิ่งที่สำคัญ คือการใช้เสียนสูงต่ำให้ถูกต้อง จึงจะบังเกิดความไพเราะ

ผู้แต่งผญานั้น ไม่มีใครทราบแน่ชัดว่า ใครเป็นผู้แต่ง รู้แต่ว่า ผญามีมานานมากแล้ว มีการสืบทอดกันมาโดยการมุขะปาฐะ คือ การพูดเล่าปากต่อปาก

ผญานั้นมีอยู่มากมาย แต่ในที่ขอหยิบยกมาแค่พอเป็นตัวอย่าง

บั้นเกลี้ยงแต

  • เกลี้ยงแต่นอก ทางในเป็นหมากเดื่อ
    หวานแต่ทางนอกเนื้อ ในส้มดังหมากนาว แท้นอ

  • เกลี้ยงแต่นอก ทางในยังดำมืด
    เผิ่นว่าเกลี้ยงปากบั้ง ขังข้อปากกระทอ นั้นแล้ว

  • เกลี้ยงแต่ปากเจ้าเว้า ใจเจ้าเล่าโงคด
    ใจขดไปโงมา เปรียบดังงูลอยน้ำ

  • เกลี้ยงแต่ยามอยากได้ ความใด๋ดีเอามาว่า
    บาดห่าได้ข่อยแล้ว มีม้าย่านขี่หนี โลดเด่

  • เกลี้ยงแต่ปาก ความตั๋วเต็มกระต่า
    บาดห่าจับได้แล้ว สิขายหน้าท่อกระเฌอ นี่เด่

  • เกลี้ยงแต่ความปากเว้า หัวใจกะแปนเปล่า
    บาดห่าเปิดเบิ่งแล้ว ดงช้างกะบ่ปาน

บั้นไกล

  • ไกลขอให้ไกลแต่บ้าน ฮั้วไฮ่นาสวน
    ไกลขอให้ไกลแต่มวล หมู่เฮือนกับเล้า
    ส่วนว่าวาจาเว้า สองคนเฮาอย่าได้ห่าง
    ต่างคนแม่นสิอยู่ต่างบ้าน ความเว้าอย่าห่างกัน

  • ไกลขอให้ไกลแต่หน้า สิไปมาบ่ให้ห่าง
    ส่วนจิตข่อยกะอยู่นี่ ส่วนใจข่อยกะอยู่นี่
    สิไปพุ้นแต่ฮ่างคิ่ง

  • กายไกลเจ้า ใจกะอยู่นำนาง
    บ่มีทางไกลกัน ให้พรากหนีไกลข้าง
    แม่นสิอยู่ฟากฟ้า สิหย่อเป็นแผ่นดินเดียว
    ความสิบคืนซาวคืน สิหย่อเป็นคราวมื้อ

  • คันความฮักมันคือข้าว สิขอกินให้มันอิ่ม
    คันคือน้ำบ่อแก้ว สิลงล้างอาบสรง น้องเอย

  • ไกลมื้อนี้ มื้ออื่นสิมาหา
    คันแม่นชีวายัง สิหมั่นมาหาเจ้า

  • ไกลไปหน้า บ่มีวันสิมาจวบ
    มื้อสืบมื้อ ไปหน้าผัดแห่งไกล

  • ไกลไปหน้า บ่คืนมาของเก่า
    เฮ็ดผิดกะแม่นเจ้า เว้าบ่ฟังกะแม่นเจ้า
    อยากเห็นข่อยให้เบิ่งหมอน นางเอย

บั้นเกลี้ยงฮอด

  • เกลี้ยงฮอดใน ใสฮอดกระดูก
    เกลี้ยงฮอดลูกอ่อนน้อย หลานสิห้อยกะบ่มี

  • เกลี้ยงอ้อยซ้อย เสมอดังตองตัด
    ผัดแต่เป็นบ่าวมา กะบ่มีเมียซ้อน
    ผัดแต่เป็นกอขึ้น บ่มีเครือสิเกี้ยวอุ่ม
    ผัดแต่เป็นพุ่มไม้ เครือสิเกี้ยวกะบ่มี

  • เกลี้ยงฮอดใน ใสฮอดกระดูก
    เกลี้ยงฮอดข้าวปลูก ฮอดข้าวปัดลาน

  • เกลี้ยงฮอดไส้ ใสออกมาจนเถิงปาก
    ชู้กะเจ้าเมียกะเจ้า สิไปเฮี่ยงใส่ผู้ใด๋

  • เกลี้ยฮอดใจ ใสเหมิดลิ้น
    เว้าความใด๋มีแต่แม่น เปิดเบิ่งแล้วดังแก้วกะบ่ปาน

  • เกลี้ยงฮอดบ้าน เฮือนซานกะแปนเปล่า
    มีแต่บ่อนสิให้เจ้ามาซ้นฮ่มเงา

บั้นข่อยนี้

  • ข่อยนี้คือดั่งจอกอยู่น้ำ ฮากหยั่งบ่เถิงดิน
    ไหลเวินไปวนมา กะบ่มีเฟือยค้าง
    คันแม่นไหลไปค้าง เฟือยลุ่มเผินกะถาง
    คันแม่นไหลไปค้าง เฟือยบางเผินกะถาก
    ว่าสิขอฝากเจ้า ให้เอาข่อยเข้าฮ่วมนอน แน่เด๋อ

  • ข่อยนี้คือดั่งบัวหวังน้ำ สิไปนำเท่าชั่ว
    คันแม่นน้ำแก่งขึ้น บัวสิยื้อยึดนำ นั่นแหล่ว

  • ข่อยนี้คือบัวขี้แบ ้สิมาเกิดกลางหนอง
    คือบัวทองสิมาเกิดกลางสา บ้านเก่าเฮาเคยหยั้ง
    คันบ่อเลิกสิมาตื้น บ่อเคยเขินสิเป็นฮ่อง
    คันมันเป็นจั๋งซั่น บัวสิยื้อหยั่งเถิง ได้บ้อ

  • ข่อยนี้คือดั่งไชหลังหล้า บ่หมานปลานำเผิ่น
    ถืกบ่ถืกกะใส่ค้างไว้ ตามแต่กะเยิมปลา
    คันบ่กูนาผาย สิหล่ำดูดายดู้

  • ข่อยนี้คือจั่งไก่ผู้น้อย พอแต่สิเฮียนขัน
    ตบปีกขึ้นตนโต กะยังอ่อน
    ปากบ่ทันแก่กล้า จาเจ้ากะบ่เป็น

  • ข่อยนี้คือดั่งพลูลามค้าง ปลายซานเหี่ยวแดด
    คันบ่ตักน้ำพรม คันบ่อมน้ำพูด
    พลูสิแห้งเหี่ยวตาย

  • ข่อยนี้คนขี้ฮ้าย สิลี้อยู่คือกบ
    เห็นคนมา สิแล๋นลงในน

บั้นคองคอย
  • คองคอยเจ้า คอยหลายจนว่าเบื่อ
    ความเว้าว่าปีนี้ บาดเถิงแล้วว่าปีฮือ

  • คองคอยท่า ผีตายบ่กลับมาเกิดดอก
    ให้เจ้าหาใหม่ซ้อน ซอนไว้ดังกาบปลี นั่นแหม

  • คองคอยเจ้า จนเหมิดเขตพรรษา
    ว่าสิสิกออกมา ผัดว่าคากฐินทอด
    เหมิดกฐินแล้ว กะยังเฉยอยู่คือเก่า
    สิให้คอยฮอดเฒ่า เซาแล้วข่อยบ่คอย

  • คอยอยู่ไฮ่เจ้ากะบ่มา คอยอยู่นาเจ้ากะบ่ท่อง
    คอยอยู่ห้อง ค่ำแล้วย่านบ่เห็น

  • คองคอยเจ้า จนเข้าใหม่มาเถิง
    คองคอยเหิง จนข้าวปลานาแล้ว
    แนวนามเจ้า คนตายตั๋วง่าย
    ข่อยขอเซาเจ้าไว้ สิไปเว้าบ่าวเซียง

  • คองคอยเจ้า อยู่หัวนาของเก่า
    นกเขาขันกระแตดแต้ แจนแวนฮ้องแห่งคึดหลาย

  • คองคอยเจ้า คือกบเขียดคอยฝน
    คือคนจนคอยรวย ย่านแต่ตายบ่เห็นซ้ำ

บั้นคันเจ้า

  • คันเจ้ามีสองแล้ว อย่าลืมแพป้องไม้ไผ่
    คันเจ้ามีใหม่แล้ว อย่าลืมแหล่หมากไข่กา

  • คันเจ้ามีชู้แล้ว อย่าลืมชายผู้ถามไถ่
    คันเจ้ามีใหม่แล้ว อย่าลืมข่อยผู้พลอย

  • คันเจ้าเป็นพระยาแล้ว อย่าลืมไพร่เสนา
    บาดห่าสงครามมา สิเพิ่งคนทั้งค่าย นั่นเด

  • คันเจ้าได้กินข้าว ให้ฝากไปนำกา
    คันเจ้าได้กินปลาให้ฝากไปนำแฮ้ง
    คันเจ้ากินซี้นแห้ง ให้เจ้าแกว่งนำลม แด่เนอ

  • คันเจ้าเนาเฮือนห้าง ให้เหลียวลงทางลุ่มแด่เนอ
    ลางเทื่อลมพัดยู้ สิไปซ้นฮ่มฮัง บ่ฮู้


สนับสนุนโดย

ทีมงานวงโปงลางโรงเรียนกันทรลักษ์วิทยา
คณะสารวัตรนักเรียนโรงเรียนกันทรลักษ์วิทยา
สวนยางพารา พ่อใหญ่โสม บ.ชำม่วง


ดูแลเว็บโดย
มหา มนต์เมืองกันทร์